Selecteer een pagina

Boekvormgeving: we doen het graag en goed.  Leesduur 4 minuten

Ontwerp én opmaak: omslag én binnenwerk!

Aan de hand van INTRO, een methode muziek voor de bovenbouw van havo/vwo van educatieve uitgeverij ThiemeMeulenhoff (waarvan we de gedrukte lesboeken onlangs hebben afgerond), vertellen we je wat er zoal komt kijken bij het vormgeven van een (les)boek.

Een hele klus!

Ten eerste is het maken van dergelijke boeken een pittige klus! We werken daarbij samen met de uitgever en de tekst- en beeldredactie van de uitgeverij, die op hun beurt vervolgens weer nauw in contact staan met de auteurs van de lesmethode. Want voordat wij met een ontwerp kunnen beginnen, hebben de auteurs en de uitgever al grotendeels bepaald wie de doelgroep is, wat de structuur van de methode wordt en hoe de proefkopij er uit gaat zien.

 

Ontwerp

De uitgever formuleert (in samenspraak met de auteurs) een briefing voor de vormgeving en naar aanleiding daarvan gaan wij aan de slag met een globaal ontwerp. Wat is de sfeer? Wat spreekt de doelgroep aan? Daarbij letten we binnen het vakgebied op de leeftijdscategorie en het opleidingsniveau. Je kunt je voorstellen dat je voor een methode muziek voor de bovenbouw havo/vwo een heel ander ontwerp maakt dan voor bijvoorbeeld een methode taal voor groep 4 of 5 van het basisonderwijs.

We proberen qua look & feel van de methode heel dicht te komen bij wat (in dit geval) kinderen op het gebied van muziek het meeste aanspreekt. Bij Intro hebben we ons laten inspireren door diverse magazines op het gebied van muziek, dans en jeugdcultuur. We letten dan op kleurgebruik, vlakverdeling, de keuze van de lettertypes, et cetera. Al deze ingrediënten dragen bij tot het creëren van de juiste sfeer. Zonder overigens uit het oog te verliezen dat het ook een prettig en goed gestructureerd lesboek moet worden!

Leesbaarheid

Bij het maken van een prettig te gebruiken lesboek speelt de leesbaarheid van het lesmateriaal een grote rol. Voor leesteksten kiezen we graag een lettertype dat ten eerste lekker leest. Rustig aan de ogen en goed uitgebalanceerd. Maar we letten er ook op of een letter ruim loopt of juist zuinig. Een zuinig lopend lettertype kan uiteindelijk heel erg veel papier besparen (en dat is natuurlijk weer goed voor het milieu), maar het mag niet ten koste gaan van de leesbaarheid. Geen ultracondensed lettertype voor grote stukken tekst dus! 😉

Dubbel gecodeerd

Bij het ontwerpen van een lesmethode worden afwijkende teksten (woorden, zinnen of alinea’s die eruit moeten springen) door ons altijd dubbel gecodeerd. We zetten deze teksten bijvoorbeeld niet alleen cursief, maar ook bold. Of niet alleen rood, maar ook in KAPITALEN.
Zo weet je zeker dat ook een kind met dyslexie of kleurenblindheid alle informatie meekrijgt die er in een tekst gegeven wordt.

Balans

Een goed ontwerp van het binnenwerk van een lesboek heeft een mooie balans tussen aan de ene kant rust, structuur en duidelijkheid en aan de andere kant toch genoeg afwisseling, contrast en af en toe een verrassing. Niet alleen als je één pagina of spread bekijkt, maar ook als je het boek doorbladert, moet de opbouw van het boek duidelijk zijn, terwijl de afwisseling tussen theorie- en praktijkgedeelten (opdrachten), hoofdstuk-openingen en paragrafen genoeg afwisseling moet opleveren. En dat is voor een lesmethode die uit 2 lesboeken die samen uit pakweg 500 pagina’s bestaan best een uitdaging!

Door verder te letten op de toepassing van kleur(codering), de (hoeveelheid) fonts, de interlinie, de hoeveelheid wit op de pagina’s, de zetspiegel en bijvoorbeeld (de afwisseling in) het aantal gebruikte kolommen (waarbij we kunnen voorkomen dat de regels te lang en te moeilijk leesbaar worden), komen we uiteindelijk tot een uitgebalanceerd ontwerp, dat we vervolgens aan de uitgever en de auteurs gaan presenteren!

 

Presentatie, definitief ontwerp en proefkaternen

De presentatie van een eerste ontwerp leidt meestal bij de uitgever en de auteurs tot ‘voortschrijdend inzicht’ over allerlei aspecten van de lesmethode. En zo hoort dat eigenlijk ook. Je kunt namelijk nooit van tevoren alle ins en outs van de structuur van een lesmethode vastleggen. Veel niet beantwoorde vragen of conflicterende wensen in de briefing komen pas tijdens de ontwerpfase aan het licht. Een goed ontwerp biedt eigenlijk altijd minstens één oplossingsrichting voor een onvoorzien probleem.

Meestal levert de bespreking van een ontwerp een aangepaste of vervolgbriefing op, waarin aan de hand van het gepresenteerde ontwerp specifiekere eisen en wensen worden verwoord. Aan de hand daarvan gaan wij weer aan de slag en komt er een definitief ontwerp op tafel.

Bij veel lesmethodes volgt er hierna een periode waarin het ontwerp in de praktijk moet worden getest. Hiervoor maken we vaak een proefkatern: dat zijn een of twee hoofdstukken van de lesmethode die worden uitgewerkt door de auteurs, waar door de beeldredacteuren goed bruikbaar beeld voor wordt gezocht en die door ons worden vormgegeven zoals het definitieve boek eruit zou komen te zien. Aan de hand van paneltesten met (in dit geval) leraren muziek uit het voortgezet onderwijs wordt het ontwerp door vakdocenten getest. Soms wordt het ontwerp naar aanleiding van de paneltest nog aangepast, maar na deze testfase is het ontwerp dus echt definitief!

 

Opmaak

Als de ontwerpfase achter de rug is, dan is het opmaken van de inhoud aan de beurt. Het ontwerp wordt toegepast op de definitieve teksten en beelden die we krijgen aangeleverd. Daarbij komen er in de praktijk toch vaak nog nieuwe ontwerpvraagstukken naar boven die niet voorzien waren. Dat lossen we dan tijdens de lay-out op, waarbij we ervoor zorgen dat deze nieuwe ontwerp-oplossingen perfect aansluiten bij het basisontwerp.

Voor de opmaak van een (les)boek maken we altijd van tevoren heldere afspraken over de kosten. We spreken een paginaprijs af en we geven aan hoeveel correctierondes daarbij inclusief zijn. En we geven (als we met de correcties bezig zijn) bij de uitgever (met een van tevoren afgesproken frequentie) aan of en hoeveel uren er buiten de paginaprijs vallen. Zodat iedereen weet wat de stand van zaken is en er nooit achteraf verrassingen zijn.

Beeldredactie

Voor een lesmethode als Intro is er natuurlijk ook veel beeldmateriaal nodig om de teksten te ondersteunen en aan te vullen. Meestal wordt het beeld (of het grootste deel daarvan) door de opdrachtgever aangeleverd. Bij de methode Intro werd door de uitgever een probleem aangesneden met betrekking tot foto’s van artiesten. Vaak rusten daar flinke gebruiksrechten op. Een foto van Bruce Springsteen is bijvoorbeeld een dure aangelegenheid als je deze publiceert in een boek dat op honderden scholen wordt gebruikt.

Gelukkig hebben wij daarin kunnen meedenken en fotografen kunnen aanreiken uit ons netwerk. Het voordeel was dat ze authentiek beeldmateriaal konden leveren, zonder veel geld te vragen voor het gebruik van één foto. Het bleek een waardevolle bijdrage te zijn in het scala aan beelden dat voor deze methode werd gebruikt. Meer weten over wat we voor je zouden kunnen betekenen op het gebied van beeldredactie? Lees onze blog Beeldredactie, of kijk bij onze workshops!

Beeldbewerking

Natuurlijk levert de opdrachtgever ook vaak foto’s aan uit eigen archief of via eigen beeldredacteuren. De beelden binnen een lesmethode komen vaak van allerlei verschillende bronnen, met als gevolg dat ze zeer uiteenlopende kleurprofielen, kleurcontrasten en kleurinstellingen hebben. Als wij die foto’s zonder pardon in de opmaak zouden plaatsen, zouden ze qua kleur en contrast alle kanten op schieten. Sommige foto’s zullen een jaren zeventig geel-zweem of een ‘zongebleekte’ blauw-zweem hebben en andere foto’s zullen heel bleek of juist heel donker van toon zijn. Kortom, wij controleren en bewerken elke foto vóór plaatsing, zodat het beeld binnen één methode eenzelfde kleurkarakter heeft.

Beeldvervaardiging

Het komt ook geregeld voor dat we tijdens de opmaak van een lesmethode worden gevraagd om specifiek beeldmateriaal te maken of samen te stellen uit ander beeld. Zo maken we fotocollages, grafieken, puzzels (bij opdrachten), plattegronden, infographics, noem maar op…

 

Omslag

‘Don’t judge a book by its cover’. Nou, dat gebeurt in de praktijk eigenlijk wél! De vlag moet de lading dekken. En dat luistert zeer nauw.
Bij educatieve boeken is er (meer dan bij andere boeken) een scheiding in doelgroep tussen het omslag en het binnenwerk. Het binnenwerk van lesmateriaal moet zowel de vakdocent als de leerling aanspreken, maar het omslag is primair gericht op de vakdocent. De eerste kennismaking die de vakdocent met een nieuwe lesmethode heeft, is vaak een afbeelding van het omslag in marketingmateriaal van de uitgever, of een eerste blik op een uitgave (of proefkatern) tijdens een onderwijsbeurs. Heel belangrijk dus dat dit omslag er voor vakdocenten in het oog springend uitziet!

 

Afronding

Als het omslag en het binnenwerk van een lesboek (na meestal toch wel een aantal correctieronden) helemaal is goedgekeurd, volgt de (technische) afronding.

Ieder boek is voorzien van een ISBN-nummer en een bijbehorende streepjes- of barcode. Zo’n ISBN-nummer wordt door de opdrachtgever aangevraagd, maar dan moet de bijbehorende barcode nog worden gegenereerd. Er zijn online allerlei tools voorhanden om barcodes te maken, maar die zijn lang niet allemaal veilig. Als de scanner de barcode niet kan lezen (te groot, te klein, te dik of te dun, dat komt heel nauw), moeten alle barcodes achterop het boek overgestickerd worden, dat wil je niet… Wij maken daarom met een speciaal programma een barcode van hoge kwaliteit, die gegarandeerd werkt!
Aan de hand van de dikte van het papier en het aantal pagina’s wordt de rugdikte van het boek bepaald. Wij kunnen dan het bestand voor het omslag (voorkant, rug en achterplat) klaarmaken en bij de drukker aanleveren.

Ook het binnenwerk wordt technisch voorbereid op de productie. We hebben daarvoor een uitgebreide interne checklist die we keurig afwerken, zodat we niet per ongeluk vergeten om bijvoorbeeld de afloop overal groot genoeg te maken, of steunkleuren om te zetten naar cmyk-kleuren.

Als alle bestanden bij de uitgever of bij de drukker zijn aangeleverd, is het een kwestie van geduld, maar na een tijdje zit dan toch echt ons bewijsexemplaar bij de post. Altijd spannend, maar heel leuk om na een traject van soms bijna 2 jaar (vanaf de eerste briefing) eindelijk het eindresultaat in handen te hebben!

 

Meer informatie

Mocht je nog vragen hebben over het ontwerpen en realiseren van boeken en wat wij daarin voor je kunnen betekenen, bel of mail ons dan gerust!

 

Showcase binnenwerk INTRO

Naar 'Wist je dat...'
Mooie Boel! header nieuwsbrief

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Meld je aan en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen, nieuwe workshops, handige tips, et cetera!

Gelukt! Bedankt voor je inschrijving.

Pin It on Pinterest

Share This